Τρίτη 26 Ιουλίου 2011

5) Πόσες προκείμενες έχει ένας συλλογισμός;


-Σε ένα μπλοκ φιλολόγων τέθηκε το ερώτημα "από πόσες προκείμενες, τέλος πάντων, αποτελείται ένας συλλογισμός; γιατί βρίσκουμε ακόμα και παραγράφους που δεν έχουν καμιά προκείμενη".

- Στο ερώτημα αυτό η απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει σταθερός αριθμός προκείμενων* (ή με άλλη, πιο προσιτή και κατανοητή ορολογία: "αποδεικτικών προτάσεων"). Εξαρτάται από το πόσες προκείμενες απαιτούνται για να βγει το συμπέρασμα.
- Στο ενθύμημα μπορεί να είναι μόνο μια προκείμενη/αποδεικτική πρόταση: πχ "ο Σωκράτης ήταν θνητός, γιατί ήταν άνθρωπος".  
- Σε άλλο συλλογισμό μπορεί να είναι δυο αποδεικτικές: Πχ :Όλοι οι άνθρωποι είναι θνητοί, ο Σωκράτης ήταν άνθρωπος, άρα ήταν θνητός. (="κατηγορικό- παραγωγικός συλλογισμός").
- Σε άλλο συλλογισμό μπορεί να είναι τρεις αποδεικτικές: Πχ : Συμπέρασμα/θεματική πρόταση: βία υπήρχε στην ιστορική, τουλάχιστον περίοδο, πάντα. Αποδεικτικές: Γιατί υπήρχε στην αρχαιότητα με τη μορφή της δουλείας, στο μεσαίωνα με την ιερά Εξέταση, στους μετέπειτα χρόνους και μέχρι σήμερα ως αποικισμός, ναζισμός, φασισμός και σταλινισμός. (="κατηγορικό- παραγωγικός").   
- Σε άλλο συλλογισμό μπορεί να είναι περισσότερες από τρεις. Πχ : Η υπηρέτριά μου Μ σταμάτησε απότομα να δουλεύει. Τότε περίπου χάθηκε και η ανεκτίμητης αξίας συλλογή γραμματοσήμων μου. Η Μ από τότε συχνάζει σε κέντρα πολυτελείας. Αγόρασε μάλιστα και πανάκριβο ΙΧ αυτοκίνητο. Άρα, το πιθανότερο είναι η Μ να έκλεψε την συλλογή γραμματοσήμων μου. (= "κατηγορικό- επαγωγικός").  
- Σε ένα είδος μάλιστα συλλογισμού, που μπορούμε να τον ονομάσουμε ατελή συλλογισμό, δεν υπάρχει καμιά προκείμενη/ αποδεικτική πρόταση. Αυτός ο συλλογισμός αποτελείται μόνο από συμπέρασμα και τον χρησιμοποιούμε όταν γνωρίζουμε ή υποθέτουμε ότι ο δέκτης του λόγου μας θα αποδεχτεί το συμπέρασμα χωρίς να απαιτήσει αποδεικτικές: Πχ: Κατανάλωση λέμε τη χρησιμοποίηση αγαθών και υπηρεσιών που παράγουν άλλοι.

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ:
* Από πόσες προκείμενες μπορεί να αποτελείται ένας συλλογισμός;
- Να τι αναφέρει γι’ αυτό το ερώτημα, το βιβλίο των εννέα φιλοσόφων του πανεπιστημίου Πίτσμπουργκ των ΗΠΑ «Εισαγωγή στη φιλοσοφία της επιστήμης, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, επανέκδοση 2001, στη σελίδα 8:
- «Μπορεί να υπάρχουν μια ή περισσότερες προκείμενες ∙ δεν απαιτείται ένας πάγια καθορισμένος αριθμός προκείμενων».
- Να σημειώσω, μάλιστα ότι αφήνει να εννοηθεί, ότι αυτό ισχύει και για τους παραγωγικούς και για τους επαγωγικούς συλλογισμούς, γιατί πουθενά δεν λέει ότι αφορά μόνο στους παραγωγικούς ή μόνο στους επαγωγικούς συλλογισμούς.
-Υπάρχουν και παραγωγικά επιχειρήματα χωρίς καμία προκείμενη. Αυτό το εκπληκτικό σημειώνεται σε υποσημείωση στη σελίδα 8 στο βιβλίο των εννέα φιλοσόφων που προανέφερα. Με άλλα λόγια, λέει το βιβλίο ότι υπάρχει περίπτωση να πούμε ή να γράψουμε ένα παραγωγικό συμπέρασμα, χωρίς να το υποστηρίξουμε με κάποια προκείμενη.
=======

Τα ιστολόγιά μου



Αναρτήθηκε από στις Δεν υπάρχουν σχόλια:
Ετικέτες

Παρασκευή 13 Μαΐου 2011

4) Είναι επαγωγικός ή παραγωγικός αυτός ο συλλογισμός;

(6/9/2022 Παράκληση, σχολιάστε τις αναρτήσεις μου είτε θετικά είτε αρνητικά. Θα είναι μια ευπρόσδεκτη ικανοποίηση για την προσπάθεια που κατέβαλα. Ακόμα και οι αρνητικοί σχολιασμοί, θα βοηθούσαν να διορθώσω ορισμένες απόψεις. Ευχαριστώ)

-Σε ένα μπλοκ για φιλόλογους γίνηκε συζήτηση για το εάν ο συλλογισμός, που περιλαμβάνεται στην παρακάτω «παράγραφο», είναι επαγωγικός ή παραγωγικός και εκφράστηκαν και οι δυο απόψεις, χωρίς τελικά να καταλήξουν σ’ αυτήν ή σε εκείνη. Παραθέτω την «παράγραφο», που πρέπει σωστότερα να την πούμε μικροκείμενο γιατί δεν είναι μια παράγραφος αλλά τρεις, και στη συνέχεια αναφέρω την ανάλυση που έχω κάνει, ανάλυση που έχει δυο στάδια:

-Μικροκείμενο:
"Είπαν- και είναι σωστό- πως η αναγέννηση της εποχής μας είναι δυνατή μόνο με το ξύπνημα της αγάπης στις ψυχές των ανθρώπων. Αυτή μόνο υπερνικά τη στενότητα του εγώ μας. Όταν αγαπούμε βγαίνουμε έξω από τον εαυτό μας , ανοίγεται το εγώ μας, κι όχι μόνο αυτό αλλά και οι πύλες της ψυχής μας , και αγκαλιάζει εκείνο που αγαπά. Όσο πλατιά είναι η αγάπη μας, τόσο πιο πλούσια η ψυχή μας. Άλλωστε, είναι γνωστό πως καθένας μπορεί να καταλάβει τέλεια μόνο ό,τι αγαπά".

-1ο Στάδιο , ανάλυση του μικροκειμένου στις παραγράφους του : &1 "Είπαν- και είναι σωστό- πως η αναγέννηση της εποχής μας είναι δυνατή μόνο με το ξύπνημα της αγάπης στις ψυχές των ανθρώπων. &2 Αυτή μόνο υπερνικά τη στενότητα του εγώ μας. ( Γιατί ) Όταν αγαπούμε βγαίνουμε έξω από τον εαυτό μας , ανοίγεται το εγώ μας, κι όχι μόνο αυτό αλλά και οι πύλες της ψυχής μας , και αγκαλιάζει εκείνο που αγαπά. &3 Άλλωστε, είναι γνωστό πως καθένας μπορεί να καταλάβει τέλεια μόνο ό,τι αγαπά".

-Δεύτερο Στάδιο Ανάλυσης (πρώτη διατύπωση) : Η πρώτη παράγραφος περιέχει ένα συμπέρασμα, μια διαπίστωση, χωρίς αποδεικτικές. Εκτός αν σαν αποδεικτικές θεωρήσουμε τη φράση «και είναι σωστό» . Το συμπέρασμα πάντως «είπαν . .κτλ» είναι επαγωγικό, γιατί είπαν κάποιοι και όχι όλοι. Η δεύτερη ξεκινά με συμπέρασμα (=με θεματική πρόταση) και τελειώνει σε ένα νέο συμπέρασμα «και αγκαλιάζει εκείνο που αγαπά». Και τα δυο όμως αυτά συμπεράσματα δεν είναι (φευ) αυταπόδεικτες αλήθειες για όλους, γιατί σ’ αυτά συμφωνούν μόνο οι ανθρωπιστές, ενώ τα περιφρονούν πολλοί άλλοι, δηλαδή όσοι αγαπούν μόνο το χρήμα (τοκογλύφοι, κερδοσκόποι, πολεμοκάπηλοι και λοιποί).

-Με άλλη ορολογία: Ο συγγραφέας του μικροκειμένου έκανε μιαν αφανή στατιστική, με δείγμα όσους πολλούς θεωρεί ότι αυτά πρεσβεύουν, αλλά δεν συμπεριέλαβε στο δείγμα και αγνόησε τους άλλους πολλούς που άλλα πρεσβεύουν. Επομένως τα συμπεράσματά του είναι από δείγμα, άρα επαγωγικά όπως και οι συλλογισμοί του. Εκτός ίσως από το τελευταίο συμπέρασμα «καθένας μπορεί να καταλάβει τέλεια μόνο ό,τι αγαπά". Μόνο που ο καθένας έχει το δικό του αντικείμενο αγάπης, η μία πλευρά τον άνθρωπο, η άλλη το χρήμα.
-Μια τρίτη διατύπωση : Όταν χρησιμοποιούμε δείγμα έχουμε (ατελή) επαγωγή και βγαίνει πιθανολογικό συμπέρασμα. {Ο συγγραφέας του μικροκειμένου παρουσιάζει τα συμπεράσματά του όμως ως βέβαια,ως παραγωγικά, και αυτό φυσικά είναι λάθος}.*
-(Εδώ πρέπει να υπενθυμίσω ότι κάνουμε ανάλυση και όχι κήρυγμα περί αγάπης. Είμαστε επομένως υποχρεωμένοι να αναφέρουμε, δυστυχώς, τα πράγματα με το όνομά τους και να μη τα εξιδανικεύσουμε).
======
* προσθήκη 22/5/2011: Μια τέταρτη διατύπωση: το δείγμα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας είναι τελείως μονόπλευρο και τον οδηγεί σε μονόπλευρα, σε μη καθολικά συμπεράσματα. Σε συμπεράσματα που δεν πρέπει να τα γενικεύσει, μια και στηρίζονται σε μονόπλευρο δείγμα.
========
Προσθήκη 3/6/2011: Μια άλλη "παράγραφος", μικροκείμενο, που προβληματίζει:
«Ο εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται ως αιώνας των μεγαλύτερων και σημαντικότερων κοινωνικο-οικονομικών αλλαγών.// Με τη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας, ο μέσος " Δυτικός άνθρωπος" ζει στο κατώφλι του 21 ου αιώνα μία πολύ διαφορετική καθημερινή ζωή από τον αντίστοιχο άνθρωπο των αρχών του 20oυ αιώνα.// 'Ένα σημαντικό ποσοστό ευθύνης γι' αυτές τις δραματικές αλλαγές στην καθημερινή ζωή φέρει και η πρόοδος στις λεγόμενες βιοϊατρικές επιστήμες. (Γιατί) Η ανακάλυψη της δομής του DNA, πριν από 45 περίπου χρόνια, και η επακόλουθη "έκρηξη γνώσης" στους τομείς της Μοριακής Βιολογίας και της Γενετικής φέρνουν την ανθρωπότητα αντιμέτωπη με μια νέα τάξη πραγμάτων».

ΣΧΟΛΙΑ ΜΟΥ:
- Οι συλλογισμοί είναι παραγωγικοί. Το πρώτο συμπέρασμα δεν είναι πιθανό, αλλά βέβαιο, σ' αυτό δηλαδή συμφωνούν όλοι- άρα είναι παραγωγικό. Το ίδιο συμβαίνει και με το δεύτερο. Το τρίτο συμπέρασμα 'ένα σημαντικό ποσοστό ευθύνης . . φέρει και η πρόοδος στις βιοϊατρικές επιστήμες' αποδεικνύεται πλήρως με τις προτάσεις που ακολουθούν, χωρίς να αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης ή πιθανότητας να είναι διαφορετικό, άρα κι αυτό είναι παραγωγικό.
-(Με άλλη διατύπωση: το πρώτο συμπέρασμα προέρχεται από τέλεια επαγωγή- αλλά τέλεια επαγωγή είναι ουσιαστικά παραγωγή. Το ίδιο και το δεύτερο. Για το τρίτο ισχύουν αυτά που ανέφερα).

-Για την επαγωγή και παραγωγή πρέπει να διευκρινιστούν πολλά σημεία. Μέχρι τότε θα δημιουργούνται πολλές "διαμάχες". (προσθήκη 6/6/2011: για τους παραγωγικούς και επαγωγικούς συλλογισμούς, βλέπε πάντως και το τι λένε οι ειδικοί στο μπλοκ Λογική 2 (Logic 2).

-10/12/12: Μεταφέρω εδώ την άποψη που διατύπωσα στις 3/8/2011 στο Μπλοκ "πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση- συλλογισμοί" σχετικά με τους επαγωγικούς και παραγωγικούς συλλογισμούς, που με λίγα λόγια είναι ότι αρχικά οι συλλογισμοί που κάνουμε μέσα μας είναι επαγωγικοί και όταν αποδειχθεί με το χρόνο ότι το συμπέρασμά τους είναι σωστό, μετατρέπονται σε παραγωγικούς. Στο μπλοκ που προανέφερα σημείωσα τα εξής:
""Όλοι οι συλλογισμοί κατά την «διερευνητέα και εξεταστέα» άποψή μου, ξεκινάν σαν επαγωγικοί- δεν έχουμε, όταν γεννιόμαστε, κανέναν παραγωγικό συλλογισμό στο μυαλό μας. Οι επαγωγικοί όταν γίνουν αποδεκτοί από τον πολιτισμό όπου ανήκουμε, γίνονται αυτόματα παραγωγικοί (πχ: όλοι οι άνθρωποι είναι θνητοί). Μπορούμε να πούμε ότι τότε έχουμε μια τέλεια επαγωγή, που είναι ταυτόσημη με παραγωγή. Και αρχίζει πλέον ο διαχωρισμός μεταξύ παραγωγικών συλλογισμών (= ό,τι αποδέχεται ως αναντίρρητη αλήθεια ο πολιτισμός μας) και επαγωγικών συλλογισμών (=προσπαθούμε να αποδείξουμε κάτι με πιθανότητα, αλλά και με ενδεχόμενο να κάνουμε λάθος). Στα θέματα των θετικών επιστημών, που έχουν εξιχνιαστεί, έχουμε παραγωγικούς συλλογισμούς, ενώ σε αυτά που προσπαθούμε να εξιχνιάσουμε έχουμε επαγωγικούς. Στα κοινωνικά θέματα η πληθώρα των συλλογισμών μας, μάλλον ανήκει στην κατηγορία των επαγωγικών, και μόνον λίγοι στους παραγωγικούς. Το θέμα για τον 20ο αιώνα, ανήκει στους παραγωγικούς, γιατί είναι κοινή συνείδηση στους «δυτικούς» ότι ο άνθρωπος εξαιτίας της τεχνολογίας, ζει διαφορετικά σήμερα από ότι στην αρχή του 1900, ενώ το θέμα για την αγάπη, ανήκει στους επαγωγικούς (γιατί μόλις προσθέσεις το τι πρεσβεύουν οι φιλοχρήματοι, το συμπέρασμα χάνει την απολυτότητά του και γίνεται ποσοστιαίο, ας πούμε ότι ισχύει κατά 80 τοις εκατό).""".
ΤΑ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ ΜΟΥ
Αναρτήθηκε από στις Δεν υπάρχουν σχόλια:
Ετικέτες

Παρασκευή 22 Απριλίου 2011

3) Προβλήματα γύρω από τον συλλογισμό


-Θα αναφέρω μερικά προβλήματα που ανακύπτουν γύρω από το συλλογισμό (από το συλλογισμό που περικλείεται μέσα σε μια παράγραφο).

1-Το πρόβλημα από τη μη ύπαρξη στο συλλογισμό διαρθρωτικών λέξεων :
-Είναι απαραίτητο και υποχρεωτικό σε ένα συλλογισμό να βάζουμε διαρθρωτικές λέξεις που να σηματοδοτούν ότι εκεί έχουμε συλλογισμό (δείκτες τις ονομάζουν οι φιλόλογοι που έχω υπόψη μου, αυτές τις διαρθρωτικές λέξεις); Δηλαδή λέξεις όπως : επειδή, γιατί, άρα και παρόμοιες. Η απάντηση που δίνουν οι ίδιο αυτοί φιλόλογοι είναι ότι δεν είναι απαραίτητο και υποχρεωτικό, αλλά οπωσδήποτε όταν υπάρχουν βοηθάνε τον αναγνώστη μιας παραγράφου να αντιληφθεί αμέσως ότι εκεί έχουμε συλλογισμό, και να διακρίνει τις προκείμενες (τις αποδεικτικές προτάσεις) και το συμπέρασμα.*

2)-Προβλήματα δημιουργεί και εάν ένας συλλογισμός είναι παραγωγικός ή επαγωγικός :
- Συνήθως, θα έλεγα, εκτός από τα μαθηματικά και συγκεκριμένα εκτός από την Ευκλείδεια Γεωμετρία όπου έχουμε παραγωγικούς συλλογισμούς [δηλαδή θεώρημα, που στην ουσία είναι θεματική πρόταση, αποδεικτικές προτάσεις βέβαιες για τη σωστότητά τους από προηγούμενα θεωρήματα και συμπέρασμα παρόμοιο με τη θεματική πρόταση/θεώρημα], στα άλλα θέματα και ιδίως ηθικής, δικαίου, συμπεριφοράς, κλπ, έχουμε μάλλον επαγωγικούς συλλογισμούς. Συγκεντρώνουμε γνώσεις από την εμπειρία και από τα διαβάσματά μας και καταλήγουμε σε ένα συμπέρασμα, πιθανό όμως και όχι βέβαιο. Άρα τότε κάνουμε (ή όταν διαβάζουμε μια παράγραφο, τότε βρίσκουμε εκεί) επαγωγικό συλλογισμό.

- Παραγωγικούς συλλογισμούς χρησιμοποιούμε και για πολλά θέματα φυσικής, χημείας και άλλων θετικών επιστημών, για θέματα όμως που έχουνε διερευνηθεί, οπότε έχουμε βέβαιες αποδεικτικές και βέβαιο συμπέρασμα . (Αντίθετα για θέματα που διερευνώνται ή θα διερευνηθούν έχουμε κυρίως επαγωγικούς συλλογισμούς **).
-Επίσης σε παραγωγικούς συλλογισμούς καταλήγουμε και για πολλά θέματα Ιστορίας, όταν η ιστορία μάς δίνει αδιάψευστα στοιχεία για ένα θέμα (πχ βία υπήρχε πάντα, στο σπήλαιο των Πετραλώνων κατοικούσε άνθρωπος από την παλαιολιθική εποχή, ο Κομφούκιος έζησε στην Κίνα το 551-479, ο Πρωταγόρας ανέπτυξε στην αρχαιότητα θεωρία για τις ποινές, ο Βολτέρος είπε πολλά ρητά και αποφθέγματα, ο Καρλ Μαρξ έγραψε το Κεφάλαιο κλπ, κλπ), ενώ για άλλα θέματα ακόμα οι συλλογισμοί είναι επαγωγικοί, πιθανολογικοί (πχ ο Μέγας Αλέξανδρος μάλλον θάφτηκε στην Αίγυπτο, ο πρώτος άνθρωπος μάλλον έζησε στην Αφρική).
-Παραγωγικούς συλλογισμούς χρησιμοποιούμε εξάλλου σε μια κοινωνία και όταν εφαρμόζουμε κανόνες ηθικής και δικαίου που για τη συγκεκριμένη κοινωνία είναι αξιώματα: Πχ "Η μωαμεθανή πρέπει να φοράει μπούργκα, αυτή η μωαμεθανή δεν φοράει μπούργκα όπως μας βεβαιώνουν οι μάρτυρες, άρα πρέπει να τιμωρηθεί" ή "όποιος δεν πληρώνει φόρους στις ΗΠΑ τιμωρείται με αυτήν ή εκείνη την ποινή/ από τον έλεγχο αποδείχθηκε ότι ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ ελληνοαμερικανός Σπύρος Άγκνιου δεν πλήρωσε φόρους/ άρα εκπίπτει από το αξίωμά του", κλπ, κλπ.

(Προσθήκη 6/6/2011: Για τους παραγωγικούς και επαγωγικούς συλλογισμούς βλέπε εκτενέστερα στο μπλοκ Λογική 2 (Logic 2).
====
-* Εκείνο που θέλω να προσθέσω είναι ότι πολλές φορές οι συγγραφείς μιας παραγράφου μη βάζοντας δείκτες, απελευθερώνονται από την τυπικότητα και το φορμαλισμό και κάνουν έτσι τη διατύπωσή τους να ρέει πιο άνετη και γλαφυρή. Άσχετο αν μετά οι αναλυτές των παραγράφων τους θα έχουν ένα δύσκολο έργο, να βρουν δηλαδή ποιες είναι οι προκείμενες ή ποιο είναι το συμπέρασμα. Αυτή εξάλλου η διαφορά στη διατύπωση ξεχωρίζει ένα μαθηματικό κείμενο (όπου επικρατεί αυστηρή τυπικότητα) από ένα κείμενο μη μαθηματικό (όπου η διατύπωση είναι πιο ελεύθερη).
-* * Οι επιστήμονες των θετικών ιδίως επιστημών, αναγνωρίζουν ότι εκείνοι που προάγουν την επιστήμη είναι οι επαγωγικοί συλλογισμοί. (Φίλιππος Β. Καργόπουλος, Το πρόβλημα της επαγωγικής λογικής, 1991, εκδόσεις ‘Βάνιας’).
=======

Τα ιστολόγιά μου

Αναρτήθηκε από στις Δεν υπάρχουν σχόλια:
Ετικέτες ,

Παρασκευή 15 Απριλίου 2011

2) Συλλογισμός και επιχείρημα

(6/9/2022 Παράκληση, σχολιάστε τις αναρτήσεις μου είτε θετικά είτε αρνητικά. Θα είναι μια ευπρόσδεκτη ικανοποίηση για την προσπάθεια που κατέβαλα. Ακόμα και οι αρνητικοί σχολιασμοί, θα βοηθούσαν να διορθώσω ορισμένες απόψεις. Ευχαριστώ)

Συλλογισμός και επιχείρημα είναι λέξεις συνώνυμες. * Συλλογισμός (ή επιχείρημα) είναι η διαδικασία με την οποία ο νους από δυο ή περισσότερες προτάσεις (που ονομάζονται προκείμενες) εξάγει ένα συμπέρασμα (σωστό και βέβαιο, ή πιθανό,  ή ενδεχομένως και λανθασμένο)

(Προσθήκη 6/6/2011: Συμπερασμός= λέξη/όρος συνώνυμη επίσης με τον συλλογισμό).

* Το ίδιο περίπου να αναφέρουν και άλλα δυο μπλοκ:
-Το μπλοκ antilexico τονίζει ότι επιχείρημα είναι κάθε λογικός συλλογισμός και ισχυρισμός που παρουσιάζεται για απόδειξη ή αναίρεση . . και καταλήγει σε αιτιολογημένο, συγκεκριμένο, αποδεκτό συμπέρασμα.
- -Το λεξικό της κοινής νεοελληνικής αναρτημένο από το ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, στον ιστότοπo "Πύλη για την ελληνική γλώσσα", αναφέρει τα ίδια = επιχείρημα το [epixírima]. . : α.λόγος, ιδίως συλλογισμός, με τον οποίο κάποιος υποστηρίζει ή καταπολεμά ορισμένη άποψη:[. . .] β. (λογ.) είδος συλλογισμού: Aπλό / διπλό / πολύπλοκο ~. [λόγ. < αρχ. ἐπιχείρημα].


=========

Τα ιστολόγιά μου

Αναρτήθηκε από στις Δεν υπάρχουν σχόλια:

Τετάρτη 16 Μαρτίου 2011

1) Μερικοί προβληματισμοί και ανάλυση κειμένου Μάριου Πλωρίτη

H ΑΝΑΡΤΗΣΗ AYTH ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΣΤΟΥΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ.

Μεταφέρω εδώ μερικούς προβληματισμούς/απορίες φιλόλογων από ένα δικό τους μπλοκ και θα προσπαθήσω να απαντήσω:
- Οι απορίες των φιλόλογων::
"" α. Υποδεικνύουμε στους μαθητές να γράφουν μεγάλες παραγράφους (90-100 λέξεων); Καθότι, μόνο έτσι θα επιτευχθεί ο στόχος της "επαρκούς ανάπτυξης"; Μπορεί μία λακωνική παράγραφος να λέει πιο πολλά από μία μεγάλη;
β. Μπορεί μία μικρή παράγραφος να υπηρετεί αποτελεσματικά το σκοπό του συγγραφέα; Ή θα ζητήσουμε από το μαθητή/τρια να την "μεγαλώσει", επειδή δεν υπακούει στην φόρμα;
γ. Τι απαντάμε στο μαθητή όταν ρωτάει: "Γιατί, κύριε, αυτό το κείμενο έχει μικρές και χωρίς καλή ανάπτυξη παραγράφους;" (Δείτε το "Περί ρητόρων" του Πλωρίτη - εφιάλτης του δασκάλου). Πιθανή απάντηση: "Άλλο πώς γράφουν αυτοί και άλλο εσείς"
δ. Έχει κανείς υπόψη βιβλιογραφία (πλην του Γρηγοριάδη) για την παράγραφο; Εννοείται πως δεν εννοώ "βοηθήματα" προς σχολική χρήση"".

-Παρότι δεν θα το ήθελα, είμαι υποχρεωμένος να ξεκινήσω από την δ ερώτηση: Συστήνω το βιβλίο μου "Για την παράγραφο", του 2004 που εκδόθηκε από τον οίκο Κώδικα, αλλά και τα διάφορα μπλοκ που έχω αναρτήσει ως Δημήτριος Τσαμαρδίνος.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΗΝ α ερώτηση:
-Οι παράγραφοι, και συγκεκριμένα οι αποδεικτικές, είναι συνήθως μικρές, ας πω 4 με 5 προτάσεων**, που η καθεμιά τους περιλαμβάνει θεματική πρόταση, αποδεικτικές προτάσεις και ίσως και κατακλείδα. Όταν ζητάμε από τους μαθητές να γράψουν παράγραφο 90- 100 λέξεων, στην ουσία τους ζητάμε να γράψουν πολλές αποδεικτικές παραγράφους τη μια κολλημένη με την άλλη, έτσι που να δίνουν οπτικά την αίσθηση μιας παραγράφου, ενώ στην ουσία το κείμενό τους θα αποτελείται από πολλές παραγράφους. Ας πούμε, τουλάχιστον από τρεις.
-Και το θέμα εξάλλου για το οποίο τους ζητάτε να γράψουν είναι τέτοιο, που για να αναπτυχθεί απαιτούνται πάνω από μια παράγραφοι.
-Με άλλα λόγια, και στο σημείο αυτό απευθύνομαι στους φιλόλογους: εξαιτίας της ημιτελούς θεωρίας που έχετε στα χέρια σας, είστε αναγκασμένοι να ονομάζετε αυτό που ζητάτε από τους μαθητές "μια παράγραφο", ενώ στην ουσία τους ζητάτε να γράψουν περισσότερες ακόμα και από δυο παραγράφους. Τους ζητάτε να γράψουν ένα συγκόλλημα παραγράφων, ένα ενσωμάτωμα παραγράφων, μια ενότητα παραγράφων σαν μια παράγραφο.

ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΡΩΤΗΣΗ: "Μπορεί μία μικρή παράγραφος να υπηρετεί αποτελεσματικά το σκοπό του συγγραφέα; Ή θα ζητήσουμε από το μαθητή/τρια να την "μεγαλώσει", επειδή δεν υπακούει στην φόρμα;".
-Μια μικρή παράγραφος μπορεί να υπηρετεί αποτελεσματικά το σκοπό ενός συγγραφέα, και μάλιστα ώριμου (οπότε και θα υπακούει σε μια από τις δεκατρείς περίπου φόρμες που υπάρχουν για τις μονές αποδεικτικές παραγράφους).
Νομίζω εξάλλου, ότι δεν επιτρέπεται να ζητήσουμε από έναν μαθητή να μεγαλώσει ή να διαφοροποιήσει την παράγραφο ενός συγγραφέα. Μπορούμε βέβαια, να του ζητήσουμε να την εξηγήσει, οπότε κατά κάποιο τρόπο θα τη μεγαλώσει ή θα τη διαφοροποιήσει.

ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ: "Τι απαντάμε στο μαθητή όταν ρωτάει: "Γιατί, κύριε, αυτό το κείμενο έχει μικρές και χωρίς καλή ανάπτυξη παραγράφους;" (Δείτε το "Περί ρητόρων" του Πλωρίτη - εφιάλτης του δασκάλου). Πιθανή απάντηση: "Άλλο πώς γράφουν αυτοί και άλλο εσείς".
- Την πιθανή απάντηση "άλλο πώς γράφουν αυτοί και άλλο εσείς" την αποκλείω και δεν τη συνιστώ, γιατί υπάρχει απάντηση. Γιατί ένα κείμενο από δόκιμο και ώριμο συγγραφέα θα είναι, εκτός από σπάνιες εξαιρέσεις, καλά δομημένο και θα υπακούει σε κάποια φόρμα, που απλώς δεν είναι γνωστή, μια και η σημερινή θεωρία είναι ημιτελής και δεν την αναφέρει, και επομένως δεν βοηθάει τους φιλόλογους να δώσουν απαντήσεις σε τέτοιου είδους ερωτήσεις των μαθητών.
- Ας δούμε το κείμενο του Μ. Πλωρίτη, για να δούμε το πόσο ωραία τα λέει αυτός ο μεγάλος λογοτέχνης και διανοητής μας. Για να πιστοποιήσουμε ότι τα λέει ωραία, θα χωρίσουμε το κείμενό του στα μέρη εισαγωγή, κύριο μέρος και επίλογο, και θα τονίσουμε την κυριότερη παράγραφο και τον τύπο της:

Τίτλος:Περί ρητόρων (ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΊΔΑ ΒΗΜΑ:15/02/2004)
*Υπότιτλος: Ποιοι είναι καλύτεροι, πιο άξιοι ρήτορες, ποιοι (πρέπει να) πείθουν περισσότερο τους ακροατές;
ΕΙΣΑΓΩΓΉ
ΜΕΑ culpa! Στο άρθρο μου της 25.1 («Τέλος στον εμφύλιο πόλεμο!») ελεεινολογούσα την «προεκλογική υστερική ρητορεία» που μας βομβαρδίζει ακατάσχετα από τα τηλεοπτικά παράθυρα. Πρέπει να ομολογήσω, όμως, πως αυτός ο... αφορισμός περιείχε μιαν αδικία (όπως παρατηρεί ένας αναγνώστης-«παλαιός εκπαιδευτικός»): Είναι πραγματικά άδικο να φορτώνεις στη ρητορεία - στη ρητορική, σωστότερα - όσα εκπέμπονται από τα - και τεκταίνονται στα φινιστρίνια της μικρής οθόνης. Επειδή, εκεί, ούτε λόγος υπάρχει, ούτε αντίλογος, ούτε διάλογος, αλλά ένας ορυμαγδός από ανθρώπους που, αντί να συζητούν, κραυγάζουν όλοι μαζί, σε τέτοιο σημείο ώστε όχι μόνο δεν μπορείς να καταλάβεις τι υποστηρίζει ο καθένας αλλά ούτε καν ν' ακούσεις τι λένε οι ομαδόν ωρυόμενοι.
Αυτή, όμως, η βαρβαρική οχλαγωγία μόνο ρητορεία δεν μπορεί να ονομαστεί. Όλοι ξέρουμε πως ρητορική είναι η τέχνη να πείθεις τους άλλους. Να τους πείθεις με τον λόγο, με επιχειρήματα και αποδείξεις πως οι απόψεις σου είναι σωστές και να τους κάνεις να τις παραδεχτούν κι εκείνοι. Τι επιχειρήματα, όμως, και τι αποδείξεις (αν υπάρχουν) μπορεί να εισπράξει, να «προσλάβει» ο δύσμοιρος τηλεθεατής-ακροατής, πώς και από τι να πεισθεί, όταν το μόνο που φτάνει στ' αυτιά του είναι μια χλαλοή από φωνασκίες και υλακές - και υβρεολόγια, συχνά;
Οι αρχαίοι Έλληνες εκτιμούσαν τόσο την Πειθώ με τον λόγο, ώστε την είχαν θεοποιήσει και της είχαν αφιερώσει ναούς στην Αθήνα, στην Κόρινθο και αλλού. Σήμερα, έχουμε θεσμοποιήσει τον λασποπόλεμο του ά-λογου λόγου και τη Βαβέλ της ακατανοησίας - και της ανοησίας, φυσικά.
Δεν φταίει, λοιπόν, γι' αυτές τις οικτρότητες η ρητορική αλλά εκείνοι που κάνουν κακή χρήση της, «οι μη χρώμενοι ορθώς», όπως έλεγε ο μεγάλος σοφιστής και ρητοροδιδάσκαλος Γοργίας1. Στη δική μας, τωρινή, πανίδα, μάλιστα, ούτε καν κακή χρήση, κατάχρηση της ρητορικής γίνεται, αλλά η τέχνη αυτή καταδικάζεται σε πλήρη αχρηστία από το νταβατούρι του ομαδικού ξελαρυγγιάσματος...
ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ
Αλλά πέρα απ' αυτή την αξιοθρήνητη κακοποίηση, υπάρχει το βασικό ερώτημα: όταν χρησιμοποιείται, κατά κάποιον τρόπο, η ρητορική - σε λόγους από μπαλκόνια, σε τηλεοπτικές ομιλίες κλπ. -
(θΕΜΑΤΙΚΉ ΠΕΡΊΟΔΟΣ, ΠΡΏΤΟ ΜΈΡΟΣ)ποιος είναι καλύτερος, πιο άξιος ρήτορας, ποιος πείθει περισσότερο τους ακροατές; Ακριβέστερα: ποιος πρέπει να πείθει περισσότερο; Αυτός που διαθέτει μεγαλύτερη ευγλωττία κι ευφράδεια, αυτός που ξέρει να γίνεται ευχάριστος στα πλήθη, να τα ενθουσιάζει, να τα παρασύρει, να τα φανατίζει ακόμα; (ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ) Τέτοιου είδους ρήτορες αφθονούν από καταβολής λόγου - με ακραία περίπτωση, και κατάπτωση, τους δημαγωγούς και λαοπλάνους, παλαιούς και νεότερους. Αυτούς που, με την «αχρεία ευγλωττία» τους, με την «αλαζονεία της γλώσσας» τους, «κανακεύουν τον λαό, τον χαϊδολογούν, τον κολακεύουν, τον σέρνουν απ' τη μύτη, τον εξαπατούν», και αποδείχνονται «οι χειρότεροι εχθροί του», αφού με την «αναισχυντία» τους οδηγούν στη διαφθορά και, ουσιαστικά, στην αναίρεση (την «μεταβολή») της δημοκρατίας2.

(ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ, ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ)'H αντίθετα, είναι πιο άξιος ρήτορας αυτός που - έστω κι αν έχει λιγότερη «ρητορική δεινότητα» - λέει τα αληθέστερα και χρησιμότερα για το σύνολο και για τα άτομα, έστω κι αν είναι δυσάρεστα;
(ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ)*** H απάντηση στο «δίλημμα» είναι αυτονόητη:

«Όσοι σας λένε ό,τι επιθυμείτε, εύκολα μπορούν να σας εξαπατήσουν - τα ευχάριστα λόγια σκοτίζουν την κρίση σας και δεν σας αφήνουν να ξεχωρίσετε το καλύτερο -, ενώ δεν κινδυνεύετε να πάθετε κάτι τέτοιο από εκείνους που δεν σας συμβουλεύουν για να σας ευχαριστήσουν· γιατί αυτοί έναν τρόπο έχουν για να σας πείσουν: να σας δείξουν τι συμφέρει πραγματικά στην πολιτεία», έλεγε ο Ισοκράτης στους Αθηναίους. Και ακόμα:

«Σπουδαιότεροι και βαθύτεροι είναι (οι λόγοι) που αναζητούν την αλήθεια παρά εκείνοι που προσπαθούν να στρεβλώσουν τη σκέψη των ακροατών, καθώς και οι λόγοι που κατακρίνουν τα λάθη και νουθετούν παρά όσοι θέλουν να ευχαριστήσουν και να διασκεδάσουν»3.

ΑΥΤΟΙ οι «ωμοί» ρήτορες κατέχουν την «κυριότερη αρετή του λεκτικού, τη σαφήνεια», διαθέτουν παρρησία, «τόλμη και γνώση» και, έτσι, «το σωστό στη σωστή ώρα και λένε και αποσιωπούν και κάνουν και παραλείπουν» («το δέον εν τω δέοντι και λέγειν και σιγάν και ποιείν και εάν»)4.

(ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ) Δεν είναι, λοιπόν, οι «ωραίοι» και ευάρεστοι λόγοι το μέτρο της ρητορικής αξίας. Αλλά η ειλικρίνεια, η σύνεση, το ήθος του ρήτορα («Κυριωτάτην έχει πίστιν το ήθος»)5.

(ΕΠΙΛΟΓΟΣ, ΣΥΝΑΜΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΉΜΑΝΣΗ/ΠΡΟΤΡΟΠΉ} Και αυτό, βέβαια, απόκειται στη γνώση και την κρίση των ακροατών, στην ικανότητά τους να ξεχωρίζουν την ήρα από το στάρι, και το κριθάρι από το κουτόχορτο...

[ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΑΡΙΟ ΠΛΩΡΙΤΗ: 1. Πλάτων, Γοργίας, 457α. - 2. Ευριπίδης, Μήδεια, 586. Αριστοφάνης, Ιππής, 424. Ισοκράτης, Περί ειρήνης, MA'. Αριστοτέλης, Πολιτικά, E, 31, 1304β, 2. - 3. Ισοκράτης, Περί ειρήνης, B'-Γ' και Παναθηναϊκός, 271. - 4. Αριστοτέλης, Ρητορική, Γ, 2, 1, 1404β, 1 και Γοργίας, Ολυμπικός, απ. 7 και Επιτάφιος, απ. 6. - 5. Αριστοτέλης, Ρητορική, A, 2, 1356α, 13].

ΣΧΟΛΙΑ ΔΙΚΑ ΜΟΥ:
- Το άρθρο χωρίζεται στην ουσία σε δυο άρθρα (σε δυο μέρη), που το πρώτο τελειώνει στη φράση " ομαδικού ξελαρυγγιάσματος. . .". Σ' αυτό ο συγγραφέας αναφέρει το τι είπε σε παλιότερο άρθρο του, τη διαμαρτυρία που του έστειλε ένας αναγνώστης του εκπαιδευτικός, ομολογεί το λάθος να φορτώσει στη ρητορική όσα εκπέμπονται από τα παράθυρα των τηλεοπτικών καναλιών, ορίζει τη ρητορική τέχνη και την αντιδιαστέλλει από τη σημερινή βαρβαρότητα και συμπεραίνει/παραδέχεται ότι δεν φταίει η ρητορική αλλά εκείνοι που κάνουν κακή χρήση της. Εδώ θα μπορούσε να τελειώσει το δημοσίευμα, αλλά ο Μάριος Πλωρίτης θεωρεί σκόπιμο να συνεχίσει με ένα "δεύτερο άρθρο" για να ξεδιαλύνει ποιος είναι ο σωστός και χρήσιμος ρήτορας και να επιστήσει την προσοχή των αναγνωστών του στις επιλογές τους.
- Ως εισαγωγή στο δεύτερο άρθρο μπορεί να θεωρηθεί ολόκληρο το πρώτο άρθρο.
-Το κύριο μέρος του δεύτερου άρθρου αρχίζει από εκεί που θέτει το πρόβλημα "ποιος είναι καλύτερος, πιο άξιος ρήτορας", πρόβλημα που το διασπά στα δυο α) "αυτός που ξέρει να γίνεται ευχάριστος στα πλήθη", παρεμβάλλοντας επεξηγήσεις για το ποιοι αποτελούν τους τέτοιους ρήτορες και συνεχίζει β)'H αντίθετα, είναι πιο άξιος ρήτορας αυτός που λέει τα αληθέστερα και χρησιμότερα έστω κι αν είναι δυσάρεστα;
-Και δίνει την απάντηση "η απάντηση στο «δίλημμα» είναι αυτονόητη". Η απάντησή του αυτή αποτελεί απόδειξη και θα μπορούσε να βγάλει μετά το συμπέρασμα, αλλά προηγουμένως προτιμά να επικαλεστεί ως πρόσθετα και πιο αναλυτικά επιχειρήματα σχετικές σκέψεις που είπαν επιφανείς αρχαίοι μας πρόγονοι.
(***Εδώ θέλω να επισημάνω ένα είδος αποδεικτικής παραγράφου όπου οι αποδεικτικές προτάσεις αντικαθίστανται από τη φράση "όπως είναι γνωστό" ή άλλη παρεμφερή, όπως εν προκειμένω "η απάντηση στο δίλημμα αυτό είναι αυτονόητη". Και ενώ θα αρκούσε για ορισμένους αυτή η απόδειξη, η επίκληση δηλαδή του αυτονόητου, για άλλους όμως δεν θα επαρκούσε, μια και το κοινό που διαβάζει μια εφημερίδα είναι ποικίλλο με διαφορετικό βαθμό μόρφωσης. Ο συγγραφέας λοιπόν θεωρεί σκόπιμο να αναφέρει και τι είπαν για το θέμα μερικοί αρχαίοι μας πρόγονοι}.
-Ύστερα βγάζει το τελικό συμπέρασμά του και κλείνει το κείμενό του με την προτροπή προς τους αναγνώστες του να "ξεχωρίζουν την ήρα από το στάρι, και το κριθάρι από το κουτόχορτο".
-Θεωρώ δηλαδή τελικά, ότι το κείμενο "Περί ρητόρων" είναι πολύ καλά δομημένο και ότι όχι απλώς δεν είναι εφιάλτης για τον δάσκαλο, αλλά και πρότυπο για να διδάξει στους μαθητές του μια μορφή δομής πολύ ώριμης.
-Να γιατί επιμένω σε άλλα μπλοκ που έχω αναρτήσει, ότι η σημερινή θεωρία δομής των παραγράφων πρέπει να βελτιωθεί. Γιατί με τη σημερινή θεωρία δεν μπορούν να γίνουν σωστές αναλύσεις ορισμένων τουλάχιστον κειμένων και επομένως και σωστή ενημέρωση των μαθητών.
=========
** Υπάρχει βέβαια, μια αποδεικτική παράγραφος που είναι μεγάλη. Είναι η περίπτωση που σαν αποδεικτική πρόταση (σαν προκείμενη) προσκομίζεται ένα παράδειγμα που για να παρουσιαστεί απαιτεί μισή σελίδα και ίσως και περισσότερη. Στο βιβλίο μου "Για την παράγραφο" αναφέρω μια τέτοια παράγραφο από βιβλίο του Έρικ Φρομ ++. Μια δεύτερη και πιο προσιτή στον αναγνώστη είναι αυτή που εκτίθεται στο δοκίμιο του Ε. Παπανούτσου "η τέχνη του επιχειρήματος", +++ όπου ο συγγραφέας για να δείξει την πειστική δύναμη του θυμοσοφικού επιχειρήματος που αποκαλείται παραβολή, αναφέρει ένα εκτενές παράδειγμα, μισής τουλάχιστον σελίδας.

{Προσθήκες 27/4/2011:
++ = Κείμενο του Έριχ Φρομ, Ψυχανάλυση και Θρησκεία: Βλέπε την παράγραφο "ενώ είναι σχετικά εύκολο να αποφασίσουμε ποιος είναι ο στόχος της θεραπείας όταν πρόκειται για υστερικούς εμετούς . . εν τούτοις δεν είναι εξίσου εύκολο να αποφασίσουμε ποιος πρέπει να είναι ο στόχος όταν πρόκειται για νεύρωση χαρακτήρα/ ακολουθεί ένα εκτενές παράδειγμα /και καταλήγει ο συγγραφέας σε συμπέρασμα".
+++= Κείμενο του Ε. Παπανούτσου: Βλέπε την παράγραφο "Η παραβολή είναι ίσως η καλύτερη παραλλαγή . . . μέχρι: Μπορεί μια ηθική πράξη να είναι τόσο απάνθρωπη;" Στην παράγραφο αναφέρεται η άσκηση κριτικής με ένα παραβολικό παράδειγμα που κάνει ένας Αμερικανός κατά του ανένδοτου ριγκορισμού/ακαμψίας του Εμμανουήλ Καντ, που πρέσβευε ότι από την ηθική πράξη αποκλείεται κάθε άλλο ελατήριο εκτός από το σεβασμό προς τον προστάζοντα ηθικό νόμο (που αποτελεί το συμπέρασμα πάνω στον οποίο ο Αμερικανός ασκεί καταλυτική κριτική με το θυμοσοφικό επιχείρημά του). (Σ. σ: δυστυχώς ο Ε. Παπανούτσος δεν αναφέρει το όνομα του Αμερικανού που χρησιμοποίησε αυτή την παραβολή/θυμοσοφικό επιχείρημα).

===============================

Τα ιστολόγιά μου


Αναρτήθηκε από στις Δεν υπάρχουν σχόλια:
Ετικέτες
Εγγραφή σε: Αναρτήσεις (Atom)